Specjalny Ośrodek Wychowawczy nr 2 Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP NP

Historia Zgromadzenia

Edmund Bojanowski
Edmund Bojanowski

Początki Zgromadzenia Sióstr Służebniczek sięgają roku 1849, kiedy to gospodyni wiejska Franciszka Przewoźna w Podrzeczu, w woj. poznańskim, zaczęła zbierać dzieci na naukę pacierza i katechizmu, uprzyjemniając im tę naukę wspólną zabawą.

Wkrótce zgłosiła się Przewoźna do zacnego szlachcica wielkopolskiego Edmunda Bojanowskiego, którego pragnieniem było "zakładać ochronki dla dziatwy i zaprawiać ochroniarki do ściślejszej służby Bożej". Ten świątobliwy ziemianin, który już poczynił pierwsze próby pracy ochronkowej w Gostyniu, podjął się chętnie opieki nad dziełem Franciszki - ona zaś, nie szczędząc ze swej strony poświęceń i trudów, przybudowała do swego domu dwie izby i ofiarowała je wraz z sadem do użytku dzieci.

Tak powstała pierwsza ochronka na ziemiach polskich, a jako datę jej założenia przyjęto dzień 3 maja 1850 r., bo w tym dniu rozpoczęto pracę zorganizowaną przy pomocy trzech dziewcząt wiejskich, z których jedna zajmowała się dziećmi, a dwie podjęły się pracy ręcznej na wspólne utrzymanie lub w razie potrzeby opiekowały się chorymi.

Edmund Bojanowski założył więc tzw. Bractwo Ochroniarek. Nadal gromadził dobrowolnie zgłaszające się dziewczęta wiejskie, przygotowując je i włączając do realizacji zamierzonego dzieła. Przepoił te dziewczęta tak mocno duchem wiary i praktyk religijnych (modlitwa, rachunek sumienia, czytanie duchowne, medytacja) oraz wzajemnej miłości, że -zarzuciwszy myśl Bractwa w rzeczywistości stał się założycielem zakonnego Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Edmund Bojanowski z dziećmi
Edmund Bojanowski z dziećmi

Ochronki wiejskie, które były zarazem placówkami nowego zgromadzenia, coraz bardziej się rozpowszechniały, nie tylko w Wielkim Księstwie Poznańskim, lecz także w innych częściach okupowanej wówczas Polski (pod zaborem austriackim, rosyjskim, i na Śląsku), jak również budziły zainteresowanie poza jej granicami. Według idei Bojanowskiego powstało w Anglii zgromadzenie zakonne Ubogich Służebnic Matki Boga (The Poor Servants of the Mother of God), założone przez Marię Taylor, która kontaktowała się osobiście z Bojanowskim.

Regułę Zgromadzenia opracował przy pomocy wybitnych osobistości (Jana Koźmiana, ks. H. Kajsiewicza, ks. P. Semenenki i innych). W 1855 r. abp L. Przyłuski udzielił Bojanowskiemu tymczasowego pozwolenia na jej przestrzeganie. Do Zgromadzenia zgłaszało się coraz więcej kandydatek i wzrastało zapotrzebowanie na ochroniarki.

W 1856 r. udało się Bojanowskiemu uroczyście otworzyć własny nowicjat w Jaszkowie (przedtem kandydatki odbywały go u Sióstr Miłosierdzia w Gostyniu).Zaś w 1858 r. abp Przyłuski przyjął Zgromadzenie pod opiekę Kościoła. Niespełna rok później Bojanowski ucieszył się udzielonym jemu i jego dziełu błogosławieństwem Piusa IX. Natomiast abp. Mieczysław Ledóchowski wydał 27 grudnia 1866 r. dekret pochwalny dla Zgromadzenia oraz zatwierdził jego statuty i konstytucję.

Zgromadzenie zaczęło rozwijać się także w innych częściach okupowanej Polski. Najpierw w Galicji (od 1861 r.), gdzie wkrótce centrum stała się Stara Wieś. Niestety władze austriackie uwarunkowały egzystencję Sióstr Służebniczek na tym terenie uniezależnieniem się od "zagranicy", czyli od domu macierzystego, i w takiej formie Zgromadzenie zatwierdziły. Także pod zaborem rosyjskim siostry otworzyły domy, lecz ich działalność napotkała na przeszkody ze strony władz carskich i krótko po śmierci Założyciela musiały opuścić te tereny. Za życia Bojanowskiego Siostry Służebniczki otwarły też cztery domy na Śląsku (pierwszy w 1866 r.) oraz czyniły próby przeszczepienia Zgromadzenia do Anglii i Kanady.

Kulturkampf i warunki rozbiorowe, oprócz wspomnianego utworzenia niezależnego odłamu w Starej Wsi, doprowadziły do dalszego podziału, mianowicie do zatwierdzenia przez rząd austriacki w Galicji nowego niezależnego domu macierzystego Sióstr Służebniczek w Dębicy oraz do podziału sióstr Śląska i Wielkopolski. W ten sposób istnieją dzisiaj cztery odrębne gałęzie Sióstr Służebniczek zatwierdzone przez Stolicę Apostolską i zrzeszone w Konfederację: Pleszewskie w Wielkopolsce (dom generalny w Luboniu pod Poznaniem), Śląskie (dom generalny we Wrocławiu), Starowiejskie (dom generalny w Starej Wsi, diec. przemyska) i Dębickie (dom generalny w Dębicy, diec. tarnowska).

Edmund Bojanowski
Edmund Bojanowski

Jeszcze przed I wojna światową siostry pracowały w szpitalach, domach dla starców i osób nieuleczalnie chorych. Dlatego w czasie wojny angażowano je do pracy w szpitalach polowych i barakach epidemicznych. Na skutek działań wojennych znacznie zubożała ludność, wiele dzieci zostało pozbawionych opieki rodzicielskiej, więc siostry włączyły się w dożywianie, prowadząc kuchnie i rozdzielając zapomogi dla najbardziej potrzebujących. Otaczały opieką dzieci i pielęgnowały chorych.

Siostry prowadziły domy dla sierot jeszcze przed 1914 rokiem, w których wychowywały także dzieci, które w wyniku złej sytuacji materialnej rodziny były oddawane pod ich opiekę. Lecz swą działalność na większą skalę rozwinęły w latach wojny i po niej, współpracując z kościelnymi i społecznymi organizacjami charytatywnymi, takimi jak: Sekcja Opieki nad Dziećmi Książęce - Biskupim Komitetem, Towarzystwem Ochrony Dzieci i Młodzieży, stowarzyszeniem charytatywnym Rodzina Sieroca, Towarzystwem Szkoły Ludowej, a także z Caritas.

W XX-leciu międzywojennym siostry kontynuowały pracę wśród dzieci w przedszkolach, żłobkach, szkołach powszechnych, domach sierot i podczas kolonii letnich. Przyczyniły się również do szerzenia oświaty w środowisku wiejskim i w miastach, urządzając amatorskie występy artystyczne, pogadanki, modlitwy połączone ze śpiewem, prowadząc różnego rodzaju kursy dla kobiet, które umożliwiły im później podjęcie pracy zarobkowej. Spotkania te odbywały się w ramach organizacji religijnych, a przede wszystkim Katolickim Stowarzyszeniem Młodzieży.

W czasie II wojny światowej, jeżeli było to możliwe, siostry nie przerywały swojej pracy. Współpracowały z Polskimi Komitetami Opieki Społecznej i Polskim Czerwonym Krzyżem. Tak jak podczas I wojny światowej, niosły pomoc chorym, ubogim, więźniom i uchodźcom. Prowadziły punkty dożywiania a także rejestrowane pracownie dla młodzieży, aby uchronić ją w ten sposób przed wywiezieniem do Niemiec na przymusowe roboty. Pracowały w szpitalach i na liniach frontu, niosąc pomoc rannym żołnierzom. Niekiedy z narażeniem życia prowadziły w szkołach tajne nauczanie. Lecz w wyniku polityki prowadzonej przez okupanta, także i sióstr nie ominęły represje, wysiedlenia i obozy. Wiele sióstr zmarło na skutek wyczerpania i chorób, a także w obozach w Oświęcimiu i Bijanowie.

Edmund Bojanowski
Edmund Bojanowski

Po wojnie, w latach reżimu komunistycznego, zgromadzenie także doświadczyło różnych szykan, konfiskaty mienia, zamykania domów zakonnych, przesłuchań i grzywien ze strony władz. Od 1949 roku zaczęto usuwać siostry ze szkół, państwowych przedszkoli i mieszkań na terenie szpitali. Jednak dzięki lekarzom, którzy doceniali umiejętności pielęgniarskie sióstr oraz ich pozytywny wpływ na chorych, nie wszystkie zostały zwolnione z pracy w szpitalach. W latach 1961 - 1963 odebrano zgromadzeniu domy dziecka i przedszkola. Pozostawiono tylko domy opieki dla osób w podeszłym wieku oraz zakłady dla dzieci specjalnej troski. Po usunięciu nauki religii ze szkół, siostry zaczęły prowadzić katechizację w przykościelnych punktach, przeciwdziałając ateizacji dzieci, młodzieży i ich rodziców.

Przemiany, jakie dokonały się w Polsce po 1989 roku, ponownie umożliwiły Siostrom Służebniczkom podjęcie pracy z dziećmi w szkołach i przedszkolach państwowych, a także we własnych ochronkach i w szpitalach.

Siostry Służebniczki pracują poza granicami Polski. Podjęły pracę w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, w Afryce, a od 1991 roku w Rosji, Mołdawii, na Ukrainie i Syberii. Na misjach powstają także nowicjaty dla tubylczych powołań np. w Johanesburgu, Zambii czy Karendzie w Afryce.

Mimo naturalnych zmian sióstr, jakie obowiązują w zakonie, podjęty przed laty trud realizują zgodnie z reguła swojego założyciela Bł. Edmunda Bojanowskiego do dnia dzisiejszego.

© 2006-2017 Specjalny Ośrodek Wychowawczy nr 2 Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP NP